Hononga whaipanga

Kupuhuna

Kupuhuna

Nau mai ki a Kupuhuna!

He kemu patapatai a Kupuhuna hei werowero i te koi o to hinengaro.

E ki na koe, he autaia koe i roto i te reo? Tena whakamatauria to kaha!

He whakamarama tenei na Quinton Hita, ko ia te Kaiwhakahaere o Kupuhuna. Ka taea te matakitaki i a Kupuhuna kei runga i a Whakaata Maori

He aha a Kupuhuna?

He whakaaturanga wero hinengaro, ko te reo ano te kaupapa, mo Whakaata Maori. Na Te Taura Whiri i te Reo Maori i tautoko a-putea.

Ko te mahi o tenei takaro, he kimi i te Kupuhuna.

Otira, tokorua nga kaitakaro. Ka mutu, he hoa awhina ano to tena, to tena o raua. E toru, e wha ranei nga whiringa. Kotahi te Kupuhuna kei ia whiringa hei kimihanga ma nga kaitakaro. Ko te kaitakaro tuatahi ka mau i a ia te Kupuhuna, ka riro i a ia tera whiringa. Engari, e kore te kaitakaro e whakaaetia kia kimi i te Kupuhuna , kia matua mau ra ano i a ia tetahi o nga kupu e rima e hangai ana ki taua Kupuhuna.

Anei he tauira;

Tena pea, ko ‘Kirihimete’ te Kupuhuna.

Ko nga kupu e rima e hangai ana ki tenei Kupuhuna, ko-

  1. whanau
  2. rakau
  3. tumere
  4. takoha
  5. rua tekau ma rima

Ka timata ki te kupu tuatahi, ‘whanau’. E mohio ana nga hoa awhina, he aha taua kupu. Ko te mahi a te hoa awhina, he whakapuaki kupu (e kiia ana he tiwhiri ara, he kuru) kotahi noa nei, ki tona kaitakaro hei awhina i a ia ki te rapu i te kupu ‘whanau’ nei. Ka hurihuri te tuku tiwhiri a tena hoa awhina, a tena; e wha nga huringa. Ki te kore te kupu ‘whanau’ e mau i tetahi o nga kaitakaro, ka huraina noatia te kupu, katahi ka neke ki te kupu tuarua, ‘rakau.’

Ki te mau te kupu ‘whanau’ i a wai ranei o nga kaitakaro, ka ahei ia te kimi i te Kupuhuna. Kia mau i a ia ko te Kupuhuna, ko ia te toa o tera whiringa.

Ka penei pea.

Ko te hoa awhina o Kaitakaro

1, ka mea atu ia ki tana kaitakaro, ‘tamariki.’

Ka rapurapu a Kaitakaro 1, ka whakautua, ‘kohanga.’

Kei te he.

Ka huri ki a Kaitakaro 2.

Ka mea atu te hoa awhina o Kaitakaro 2, ‘pepi’.

Ka whakautu a Kaitakaro 2, ‘kohungahunga.’

Kahore.

Ka hoki ano ki a Kaitakaro 1. Ka mea atu tana hoa, ‘matua.’

Ka whakautu a Kaitakaro 1, ‘whanau.’ Kua tika. Ka ahei ia inaianei te kimi

i te Kupuhuna. Ka whakapae ia, ‘iwi?’

Kei te he, ko ‘Kirihimete’ ke te Kupuhuna.

Ka neke ki te kupu tuarua, ‘rakau.’

Ka kite koe, ko te tini atu o nga kupu ka mau, ko te mama atu te kimi i te Kupuhuna .

Ki te kore e mau i te kaitakaro te kupu ‘whanau’ i runga i te tiwhiri a tona hoa awhina, ka waiho taua tiwhiri hei awhina i tera o nga kaitakaro.

He kotahi rau taara te paraihe o te whiringa tuatahi. He pera ano te whiringa tuarua. I te whiringa tuatoru, he rua rau taara ke. Ko te kaitakaro tuatahi ka eke tana putea ki te toru rau, ko ia te toa. Mena e rite ana nga moni a tena, a tena i te mutunga o te whiringa tuatoru, ka tu he whiringa tuawha.

Ko te toa, ka uru ki te wa pataitai. Tekau ma rua nga kupu hei kimihanga mana i roto i te ono tekau hekona, e rima tekau taara mo ia kupu ka mau i a ia.

Otira, e wha tekau ma waru nga whakaaturanga. Kua oti te wehewehe, he whiringa ano, he whiringa ano. Ko nga toa o tetahi whiringa, ka uru he whiringa ano, a, tae noa ki te whiringa toa. Ka mutu, kia tae atu ki nga whiringa whakamutunga, kua rahi haere nga moni!

Ko Te Ori Paki te kaikorero, ko Quinton Hita te kaiwhakahaere a Kupuhuna.